Gümrük Birliği

30 Soruda AT-Türkiye Gümrük Birliği

1.  Gümrük Birliği nedir?

Gümrük Birliği, taraf ülkelerin aralarındaki ticaretin her çeşit tarife ve eş değer vergiden muaf bir biçimde gerçekleşebildiği ve tarafların, birlik dışında kalan ülkelere yönelik olarak da ortak bir gümrük tarifesini benimsedikleri bir ekonomik entegrasyon modelidir.

2.  Gümrük Birliği ve Serbest Ticaret Anlaşması (STA) arasındaki fark nedir?

Serbest Ticaret Anlaşması, taraflar arasında ticareti kısıtlayan veya engelleyen gümrük vergileri ve tarife dışı engellerin kaldırılılarak bir serbest ticaret alanı oluşturulmasını sağlayan, ancak üçüncü ülkelere ortak bir tarife uygulama yükümlülüğünü içermeyen bir anlaşmadır. Dolayısıyla STA’nın gümrük birliklerinden en önemli farkı üçüncü ülkelere ortak bir gümrük tarifesinin uygulanmamasıdır. Ayrıca Gümrük Birliği’nde serbest dolaşım ilkesi geçerlidir, STA da ise menşe kuralları uygulanır.

3.  AT-Türkiye Gümrük Birliği ne zaman tesis edilmiştir?

01.01.1996 tarihinde tesis edilmiştir.

4.  AT-Türkiye Gümrük Birliği hangi ürünleri kapsar?

Sanayi ürünleri ve işlenmiş tarım ürünlerini kapsamaktadır.

5.  Tarım ürünleri ticareti Gümrük Birliği kapsamında yer alır mı?

Yer almaz. Topluluk ve Türkiye, sadece tercihli rejimleri tanıyarak tarım ürünlerinin menşe esasına dayalı ticaretini sağlarlar. Buna ilişkin yasal düzenleme 1/98 sayılı Ortaklık Konseyi Kararında yer almaktadır.

6.  AKÇT ürünleri ticareti Gümrük Birliği kapsamında yer alır mı?

Yer almaz. Topluluk ve Türkiye, sadece tercihli rejimleri tanıyarak AKÇT ürünlerinin menşe esasına dayalı ticaretini sağlarlar. Buna ilişkin yasal düzenleme 1996 tarihli AKÇT-Türkiye Serbest Ticaret Anlaşmasında yer almaktadır.

7.  AT-Türkiye Gümrük Birliği Gümrük Bölgesi neyi ifade eder?

Türkiye Gümrük Bölgesi ile AT Gümrük Bölgesini ifade etmektedir. Türkiye Gümrük Bölgesi, 4458 sayılı Gümrük Kanunu ile Topluluk Gümrük Bölgesi ise Topluluk Gümrük Kodu (2913/92 sayılı Konsey Tüzüğü) 3. Maddesi ile tanımlanır.

8.  AT-Türkiye Gümrük Birliği’nin yasal dayanağı nedir?

1/95 sayılı AT-Türkiye Ortaklık Konseyi Kararı

9.  AT-Türkiye Gümrük Birliği’ni düzenleyen 1/95 sayılı AT-Türkiye Ortaklık Konseyi Kararının içeriği nedir?

1/95 sayılı Karar, Katma Protokolde belirlenen Geçiş Dönemini sona erdirmekte, Gümrük Birliğinin henüz tamamlanmamış unsurları ile bu birliğin tamamlanmasından sonra işlerliğini sağlamaya yönelik tedbirleri ve takvimi içermektedir. Söz konusu karar;

-    Malların Serbest Dolaşımı ve Ticaret politikası (Gümrük vergilerinin ve eş etkili vergi ve resimlerin kaldırılması, Miktar kısıtlamalarının ve eş etkili önlemlerin kaldırılması, ticaret politikası, Ortak Gümrük Tarifesi ve Tercihli tarife politikaları, İşlenmiş tarım ürünleri)

-   Tarım ürünleri,

-   Gümrük hükümleri

-   Yasaların yakınlaştırılması ( Fikri, sınaî ve ticari mülkiyetin korunması, Rekabet, Ticari korunma amaçları, Kamu alımları, Dolaylı ve dolaysız vergiler)

-   Kurumsal hükümler ( AT-Türkiye Gümrük Birliği Ortak Komitesi, Danışma ve Karar usulleri, İhtilafların halli, Korunma önlemleri)

-   Genel ve son hükümler

-   Eklerden oluşmaktadır.

10.  Köprü Mevzuat nedir?

Bir tarafta AT bir tarafta Türkiye Gümrük Bölgesi ile bu iki bölgede ayrı ayrı yürürlükte olan Topluluk ile Türk gümrük mevzuatı arasında köprü işlevi görmek üzere Topluluk ile Türkiye arasında yürürlüğe giren Gümrük Birliği’nin ( 1/95 sayılı AT-Türkiye Ortaklık Konseyi Kararı’nın) uygulanmasına ilişkin hükümler getiren 1/2006 sayılı Türkiye-AT Gümrük İşbirliği Komitesi Kararıdır. ( Söz konusu kararın ilk hali 1/96 sayılı karardır. Daha sonra 1/2001 ve 1/2003 değişiklikleriyle en son halini 1/2006 sayılı karar olarak almıştır.)

11. Köprü mevzuat esas olarak hangi konuları düzenler?

AT Gümrük Bölgesi ile Türkiye Gümrük Bölgesi arasındaki doğrudan ticareti ve AT-Türkiye’nin üçüncü ülkeler üzerinden olan ticaretini düzenler.

12.  Köprü Mevzuat uyarınca AT-Türkiye Gümrük Birliği bünyesinde kullanılan belgeler nelerdir?

A.TR Dolaşım Belgesi, INF 2 Belgesi, INF 3 Belgesi, Tedarikçi Beyanı, INF 4 Belgesi

13. Serbest Dolaşım nedir?

AB-Türkiye Gümrük Birliği malların serbest dolaşımını içerir.

Malların Serbest Dolaşımı: Üye ülkelerin karşılıklı olarak ithalat/ ihracat vergileri (gümrük vergileri) ve eş etkili vergiler ile tüm miktar kısıtlamalarını ve eş etkili engelleri kaldırmasıyla gerçekleşir.

Serbest dolaşımda bulunan eşya:

1)Tamamıyla Türkiye’de veya AB’de elde edilen ve bünyesinde üçüncü ülkelerden ithal edilen girdileri bulundurmayan eşyayı,

 

2) 3. ülkelerden gelen ithalat formaliteleri tamamlanan, gümrük vergileri ödenen ve sonrasında iadeden yararlanmayan eşyayı,

3) AB’de veya Türkiye’de yalnızca ikinci maddede belirtilen eşyadan veya birinci ve ikinci maddede belirtilen eşyadan birlikte elde edilen veya üretilen eşyayı

ifade eder.

Bir eşyanın serbest dolaşımda olduğunu A.TR Dolaşım Belgesi ispatlar.”

14. A.TR Dolaşım Belgesi nedir?

Avrupa Topluluğuna dahil ülkelerle Türkiye arasındaki doğrudan ticarette, sanayi ürünleri ve işlenmiş tarım ürünlerinin serbest dolaşımda olduğunu kanıtlayan, ihracatçı ülke tarafından düzenlenen belgedir.

15.  A.TR Dolaşım Belgesi olmaksızın Gümrük Birliği tarafları arasında ticaretin yapılması mümkün müdür?

Evet. Ancak bu durumda, ithalatçı ülkede üçüncü ülkelere uygulanan gümrük vergisi tahsil edilir.

16. Hariçte işleme rejimi nedir?

Serbest dolaşımdaki eşyanın işlenmek üzere (üretim, montaj, yenileme, tamir) AT-Türkiye gümrük bölgesinden geçici olarak üçüncü ülkelere ihraç edilmesi ve elde edilen ürünün gümrük vergisinden muaf olarak tekrar serbest dolaşıma girmesini sağlayan sistemdir.

17.  Üçgen Trafik nedir?

Hariçte İşleme Rejimi kullanılarak hammadde ve ara malların üçüncü ülkelere işlenmek üzere geçici olarak ihraç edilmesinden sonra işleme faaliyeti sonucunda oluşan ürünün tam ya da kısmi ithalat vergisi muafiyetinden yararlanarak Gümrük Birliği Gümrük Bölgesinin başka bir parçasından tekrar serbest dolaşıma girebilmesini sağlayan sistemdir.

Geçici ihraç eşyasının üçgen trafik kapsamında bulunduğunu ispatlayan belge INF 2 belgesidir.

18. INF 2 Belgesi nedir?

Hariçte İşleme Rejimi çerçevesinde ihraç edilen eşya için üçgen trafik sisteminin uygulanmasının istenilmesi halinde İhraç Gümrük İdarelerince düzenlenen belgedir.

19. Geri Gelen Eşya nedir?

Gümrük Birliği Gümrük Bölgesi’nin bir parçasında serbest dolaşımda olup, ait olduğu gümrük bölgesinden ihraç edildikten sonra Gümrük Birliği Gümrük Bölgesi’nin diğer parçasına üç yıl içinde geri gelen ve serbest dolaşıma giren eşyayı ifade eder.

Geri gelen eşyanın tam veya kısmi gümrük vergisi muafiyetinden yararlanacağını INF 3 belgesi ispatlar.

20. INF 3 Belgesi nedir?

İhracatın yapıldığı Gümrük Birliği Gümrük Bölgesi’nin bir parçasından diğer parçasına geri gelen eşyanın tam veya kısmi gümrük vergisi muafiyetinden yararlanabilmesi amacıyla ihracatçının talebi üzerine ihracatçı gümrük idaresi tarafından düzenlenen belgedir.

21.  Eşyanın Menşei kavramı nedir?

“Menşe”, bir eşyanın ekonomik milliyeti olarak tanımlanmaktadır. Kara suları da dahil olmak üzere, tümüyle bir ülkede elde edilen veya üretilen eşya o ülke menşelidir. Ancak, eşyanın başka bir memlekette değişiklik ve işlem görmesi veya üretimin birden fazla ülkede gerçekleştirilmesi halinde eşya başka bir menşe kazanabilir. Menşe kazandıran işlem ve işçilik gümrük kanun ve yönetmeliğinde tanımlanmıştır. Ancak tercihli menşe söz konusu olduğunda, menşe kazandıran işlem ve işçilik düzenlenen özel anlaşmada tanımlanır.

Eşyanın menşei kavramı;

-           Gümrük vergilerinin hesaplanması,

-           Kota ve anti-damping önlemleri benzeri araçların uygulanmasının takibi vasıtasıyla dış ticaretin kontrol edilmesi,

-           Dış ticaret istatistiklerinin derlenmesi amaçlarıyla kullanılır.

Bir ülkenin üçüncü ülkelere karşı uyguladığı menşe kuralları tercihli ya da tercihsiz menşe ilkesine dayanabilir.

Tercihli menşe kuralı, bazı ülke veya ülke gruplarına tanınan özel uygulamalara imkân veren ve esasları özel anlaşmalarla belirlenen kurallardır.

Tercihsiz menşe kuralı, Dünya Ticaret Örgütü üyesi ülkelere tavizli vergi uygulanabilmesi için esas alınan menşe kurallarıdır.

22. AT-Türkiye Gümrük Birliği’nde Menşe kuralı uygulanır mı?

Hayır. Gümrük Birliği kapsamı eşyanın ticareti menşe esasına değil, serbest dolaşım ilkesine dayanmaktadır. Ancak dış ticaretin kontrol edilmesi amacıyla Kota ve anti-damping ticaret politikası önlemlerinin uygulanması kapsamında tercihsiz menşe kuralları uygulanır.

23. Pan-Avrupa Menşe Kümülâsyonu nedir?

Pan-Avrupa Menşe Kümülâsyonu sistemine taraf olan ülkelerin menşeini taşıyan maddeler, diğer taraf ülkelerden birinde girdi olarak kullanıldığında o ülke menşeli kabul edilir. Bu maddelerin yeterli işlemden geçmiş şartı aranmaz.

24. Pan-Avrupa Menşe Kümülasyonu sistemine dahil ülkeler hangileridir?

1) Avrupa Birliği Ülkeleri

2) EFTA Ülkeleri: İzlanda, Norveç, İsviçre ve Lihtenştayn

3) Akdeniz Ülkeleri: Filistin (Batı Şeria ve Gazze Şeridi), Cezayir, Fas, Tunus, İsrail, Lübnan, Mısır, Suriye ve Ürdün

4) Faroe Adaları

5) Türkiye

25. Tedarikçi beyanı nedir?

Tedarikçi Beyanı; A.TR dolaşım belgesi ile birlikte kullanılan ve Türkiye ile Topluluk arasında ticarete konu Pan-Avrupa Menşe Kümülâsyonu kapsamı eşyanın menşeini gösteren belgedir. Bu belge tedarikçi tarafından düzenlenir.

26. INF 4 Belgesi nedir?

Tedarikçi beyanının doğruluğunun ve gerçekliliğinin kontrolü amacıyla gümrük idaresince düzenlenen belgedir.

27.  Topluluk Gümrük Kodu ne demektir?

Avrupa Topluluğunda üyelerin kendi aralarında gerçekleştirdikleri Gümrük Birliği ve Ortak Gümrük Tarifesinin uygulanmaya başlaması ile tek bir gümrük tarifesinin varlığına rağmen her ülkenin tamamen farklı gümrük mevzuatlarının bulunması pazarda serbest dolaşım ilkesinin geçerliliği ile çeliştiği için 20 yıllık uyumlaştırma sonucunda 2913/92 sayılı Konsey Tüzüğü oluşturularak Topluluk Gümrük Kodu ortaya çıkmıştır. Topluluk Gümrük Kodu gümrük rejimlerine ve formalitelerine ilişkin tüm ortak hükümleri kapsamaktadır.

28.  AT-Türkiye Gümrük Birliği uyarınca Türkiye’nin uyum sağlamayı taahhüt ettiği gümrük hükümlerinin konuları nelerdir?

Türkiye, Topluluk Gümrük Kodunu oluşturan 2913/92 sayılı Konsey Tüzüğü ile onun uygulama hükümlerini belirleyen 2454/93 sayılı Komisyon Tüzüğünü temel alan şu konulara ait hükümlere uyum sağlamayı taahhüt etmiştir:

-  Eşyanın menşei

-  Eşyanın gümrük kıymeti

-  Eşyanın Gümrük Birliği bölgesine girişi

-  Gümrük beyannamesi

-  Serbest dolaşıma giriş

-  Ekonomik etkili gümrük rejimleri ve askıya alma rejimleri

-  Malların dolaşımı

-  Gümrük Yükümlülüğü

-  İtiraz hakkı

Ayrıca Türkiye, aşağıdaki mevzuata dayanan hükümleri uygulamaya koymak için gerekli önlemleri almayı taahhüt etmiştir:

-  Taklit malların serbest dolaşıma sokulmasını yasaklayan önlemler getiren 3842/86 sayılı Konsey Tüzüğü ile onun uygulama hükümlerini getiren 3077/87 sayılı Komisyon Tüzüğü

-  Topluluğun gümrük vergisi istisnaları sistemini düzenleyen 918783 sayılı Konsey Tüzüğü ile onun uygulama hükümlerini belirleyen 2287/83, 2288/83, 2289/83 ve 2290/83 sayılı Komisyon Tüzükleri

-  Topluluğa ithal edilen bazı tekstil ürünleri için menşe kanıtlarına ve bu kanıtların kabulüne ilişkin 616/78 sayılı Konsey Tüzüğü.

29. Gümrük Birliği Artı(+) kavramı ne demektir?

Fikri ve sınaî mülkiyet hakları, Rekabet kuralları, Ortak Ticaret Politikası, standartları ve teknik mevzuat uyumu öngörmesi nedeniyle 01.01.1996 tarihinde tesis edilen Gümrük Birliğinin Klasik bir Gümrük Birliğinin çok ötesinde bulunmasını ifade eder.

30. Trafik sapması nedir?

Ticaretin normal seyrinin, ülkelerin farklı tarife ya da tarife dışı önlemler uygulaması sebebiyle yön değiştirmesidir. Gümrük Birliklerinde, üyeler arası ticareti engelleyen ya da kısıtlayan gümrük vergileri ve tarife dışı engeller (kota, tarife kontenjanı vb.) kaldırılarak ve Gümrük Birliği dışındaki ülkelere karşı ortak bir tarife uygulayarak malların yön değiştirmesi (trafik sapması) önlenmektedir.  STA’larda ise üçüncü ülkelere karşı ortak bir tarife uygulaması olmaması nedeniyle ticaret sapması menşe kuralının uygulanmasıyla önlenmektedir.